Kampen

DE BAROMETER

Een barometer meet de luchtdruk. De aarde wordt omgeven door de dampkring, die aan de aarde gebonden is door de zwaartekracht. Gelukkig maar, want anders zaten we al gauw zonder lucht. De dampkring heeft dus ook een gewicht en drukt op de aarde. Dat noemen we de luchtdruk. Om de luchtdruk met gewicht te meten is niet handig, want aan de polen is de zwaartekracht groter dan aan de evenaar. Daarom gebruiken ze de ( hecto) Pascal. De Pascal is gedefinieerd als de druk die een kracht van 1 Newton uitoefent op 1 vierkante meter.  In Nederland is de gemiddelde luchtdruk ongeveer 1013 hPa. Alle metingen worden herleid naar zeeniveau.

Waarom is het meten van de luchtdruk belangrijk? Op de aarde schommelt de luchtdruk behoorlijk. Je hebt hogedrukgebieden( met vaak mooi weer) en lagedrukgebieden(met vaak neerslag). Zoals de woorden al zeggen is er in een hogedrukgebied een hoge en in een lagedrukgebied een lage luchtdruk. Als de barometer gaat dalen is er dus een behoorlijke kans dat er neerslag gaat komen. En omgekeerd als de barometer stijgt is de kans op mooi weer groter. Niet zeker, want alles hangt af van de koers van de drukgebieden.
Soms is de luchtdruk extreem hoog. Op 26 januari 1932 werd in De Bilt een luchtdruk gemeten van 1050,0 hPa. Maar ook extreem laag zoals op 26 februari 1989 toen de luchtdruk in De Bilt zakte tot 956,4 hPa.   

Meetapparatuur voor de luchtdruk

De luchtdruk kan met allerlei instrumenten gemeten worden. We gaan bekijken hoe ze vroeger maten en hoe ze het tegenwoordig doen.

De kwikbarometer

De Italiaan Torricelli heeft voor het eerst de luchtdruk gemeten. In 1643 deed hij de bekende kwikbuisproef. Een dunne buis van een meter lengte vulde hij met kwik en zette die daarna op de kop in een bakje met kwik. In de buis bleef ongeveer 76 cm kwik staan. Hij merkte dat de hoogte van de kwikkolom schommelde. Dat je er voorspellingen mee kon doen werd pas na zijn dood ontdekt.  

De Nederlander Christiaan Huygens verbeterde de kwikbarometer aanzienlijk. In 1672 maakt hij een U-vormige buis met één been afgesloten en het andere been open. Er zat ook in deze buis kwik, maar in het open gedeelte lag op het kwik een klein laagje van een andere vloeistof. Dat was veel beter, want kwik is erg giftig en kwikdampen kunnen je behoorlijk ziek maken. De rechterbuis is breder dan de linker en daarom werd de barometer van Huygens wel 10 keer nauwkeuriger. We noemen hem de contrabarometer. Op de foto een modernere uitvoering van deze barometer.

De aneroïde barometer

Dit zijn zeer handige barometers, omdat ze weinig ruimte innemen. De binnenkant bestaat uit een bijna luchtledige doos met gegolfde wanden of een veer. De luchtdruk probeert die in te drukken. Die beweging wordt door hefbomen overgebracht op een wijzer die zich over de schaalverdeling beweegt.
 

 

De digitale barometer

Natuurlijk is er in dit digitale tijdperk ook zo’n barometer te koop. Die zijn ook heel nauwkeurig.
Wat een verschil met het reusachtige apparaat van Torricelli.

 


De barograaf

Een speciale aneroïde barometer is de barograaf. Een barograaf is een luchtdrukmeter welke de gemeten gegevens bijhoudt. Op oude weerrapporten van het KNMI zien we naast allerlei andere gegevens ook de meetgegevens van de luchtdruk. Zie het voorbeeld van maandag 18 november 1985. Ook de barograaf is tegenwoordig digitaal verkrijgbaar.

Het weerglas.

En tenslotte nog even aandacht voor een heel eenvoudig en ook wel grappig instrument: het weerglas. Niet nauwkeurig, maar het geeft wel grote weersveranderingen aan. Vroeger op zee en ook in de landbouw kon dat erg belangrijk zijn. Het weerglas is een glazen bol met een opening aan de onderkant die uitloopt in een tuit naar boven. In het weerglas werd water (meestal met een kleurtje) gedaan.

Als de luchtdruk buiten hoog is (bij goed weer) wordt de lucht in de bol wat samengeperst en staat het waterniveau in de tuit laag. Daalt de luchtdruk, dan zet de lucht ín de bol wat uit en stijgt het waterniveau in de tuit.

Daalt de luchtdruk buiten zéér snel door een rap naderende depressie, dan kan het water zelfs uit de tuit  Dan  kan er zeer slecht weer komen zoals storm en zwaar onweer.
Een weerglas is dan wel heel eenvoudig, maar slijt niet en werkt dus altijd. En dat is met al die digitale apparatuur zeker niet het geval.